Op 20 september aanstaande vinden verkiezingen plaats voor het Berlijnse parlement. De inzet draait in
grote mate om woningnood, met als opvallende twistappel de twaalf jaar geleden op direct democratische
wijze verkregen vrije zone Tempelhofer Feld.
Van luchthaven tot ontmoetingsplaats
Tempelhof was de vroegere luchthaven van Berlijn. In 2008 werd ze opgeheven wegens haar te centrale
ligging en verouderde accommodaties. Dit gebeurde nota bene via een referendum, waarin 60,1 % van de
stemmers zich voor de sluiting uitsprak tegenover slechts 21,7 % tegen. Vanaf 2010 werd het 300 hectare
grote veld een openbare ruimte.
Berlijn is echter een grootstad met een forse bevolkingsaangroei, een nijpend woningentekort en
huurprijzen die sinds 2020 met gemiddeld de helft gestegen zijn. Projectontwikkelaars en een deel van de
overheid wilden – en willen – deze open plek dan ook maar wat graag bebouwen. (De verkiezingsaffiches
van CDU bijvoorbeeld beloven “Kranen omhoog, huur omlaag”.)
De meeste inwoners zagen dit evenwel anders. Zij ervoeren Tempelhofer Feld als een plek van
ontmoeting, als de ‘sociale long van Berlijn’ (Antje Röttgers, mede-initiatiefnemer 100% Tempelhofer
Feld – zie verder). Ook letterlijk brengt de grassenvegetatie er ‘s nachts na hete dagen in de aanpalende
wijken snel 10 graden verkoeling. En ook van andere gezichtspunten uit blijkt het volbouwen van zo een
ruimte niet meteen een structurele oplossing voor de woningnood en de te hoge huurprijzen. De
repercussie bijvoorbeeld op infiltratie en natuurlijke koelingskracht creëert nieuwe kosten voor
regenwaterbeheer of hittemaatregelen. Er blijken voor de woningnood andere oplossingen mogelijk.
Wetgevend volksinitiatief
In januari 2014 diende een actiegroep een Volksbegehren in (d.i. een aanvraag tot een stemming, een
Volksentscheid, lett. ‘volksbeslissing’, een referendum). Dit initiatief, met de naam 100% Tempelhofer
Feld, werd gedragen door 185.000 handtekeningen en bevatte een wetsvoorstel om elke toekomstige
bebouwing of privatisering van het Tempelhofer Feld tegen te houden. Het parlement van de deelstaat
Berlijn reageerde meteen met een tegenvoorstel dat in mei hetzelfde jaar, bij de Europese verkiezingen,
samen met de eerste tekst aan de kiezers werd voorgelegd. Van de bijna 2,5 miljoen stemgerechtigden
brachten 1.149.145 hun stem uit, waarvan 739.124 vóór het wetsvoorstel van 100% Tempelhofer Feld en
343.942 tegen. Het voorstel van het parlement kreeg meer stemmen tegen (588.586) dan stemmen voor
(468.094).
Deze stemming heeft tot het uitzonderlijke resultaat van een wet geleid: er mag niet gebouwd worden, het
moet behouden blijven als natuur- en ontspanningsgebied en een specifiek ontwikkelings- en
onderhoudsplan dient verder uitgevoerd (o.a. beheer van het terrein, hoe de bevolking blijvend betrekken,
de na te streven doelen: educatieve, ecologische e.a.).
Deze keuze van de Berlijners is bij een tweede bevraging, in 2025, nogmaals bevestigd. Niettemin hopen
tegenstanders (waaronder regeringspartijen) nog steeds het referendumresultaat te omzeilen. Uitspraken
zoals “dat is toch al 12 jaar, moeten we ons daar nog steeds aan houden?” of “het is belangrijk voor de
meerderheid, die mag niet gesaboteerd worden door luidruchtige minderheden”. Dat dit laatste volledig in
tegenspraak is met de werkelijkheid lijkt de ondernemer van wie die laatste woorden afkomstig zijn, niet
te deren. “Je moet altijd alles opnieuw beginnen uitleggen...” verzucht de hierboven genoemde Antje
Röttgers.
Meer Democratie kent deze verzuchting... Maar deze Berlijnse opsteker voor de democratie verdient onze
volle aandacht.
Op 21 september kennen we het resultaat van deze helaas alweer ten top gedreven spanning tussen
beleidsmensen en projectontwikkelaars enerzijds en de bevolking anderzijds.
Sluit u aan bij Meer Democratie vzw en steun ons om ons land democratischer te maken. Onze acties zijn alleen mogelijk door mensen als u. Meer Democratie krijgt geen subsidie en de meeste private fondsen sluiten politieke doelstellingen uit. Help ons nog sterker te staan en word Vriend voor een maandbedrag dat u zelf kiest. Daarmee zorgt u dat we snel kunnen handelen en acties op langere termijn kunnen plannen. Maar ook met een eenmalige donatie helpt u onze acties vooruit!
Beste medeburger, doe met ons mee en teken de petitie om de Belgische Grondwet aan te passen om bindende referenda ook in ons land mogelijk te maken:
Grondwetswijziging voor invoering van bindende referenda
https://dekamer.mijnopinie.belgium.be/initiatives/i-988?locale=nl(link is external)