Bekijk hier de volledige opname van het webinar.
De ommekeer: van particratie naar volwassenheid democratie
We stemmen.
We kleuren een vakje in.
We hopen op verandering.
Maar wat gebeurt er daarna?
Na de verkiezingen volgen onderhandelingen tussen partijvoorzitters, coalitieakkoorden en compromissen die vaak buiten het zicht van de burger tot stand komen. Veel mensen ervaren daardoor een groeiende afstand tussen burger en politiek.
Tijdens het webinar "Democratie of particratie? Wie heeft écht de macht in België?" gingen Yves Bruggeman, Guide De Bruycker en verschillende deelnemers dieper in op deze vraag.
Niet vanuit partijpolitiek, maar vanuit een fundamentele vraag: Hoe organiseren we een democratie waarin burgers méér zijn dan enkel kiezers?
De particratie als politieke cultuur
Een centrale gedachte tijdens het webinar was dat België geëvolueerd is naar een particratie: een systeem waarin politieke partijen en partijvoorzitters een zeer grote invloed hebben op besluitvorming.
Yves Bruggeman omschreef dit scherp als volgt:
"Een partij is een private vereniging die de publieke ruimte bezet houdt."
Volgens de sprekers zorgt de huidige coalitiecultuur ervoor dat veel beslissingen al op voorhand vastliggen in coalitieakkoorden. Hierdoor verschuift macht weg van open debat en parlementaire controle.
Ook de vergelijking met economische kartels kwam aan bod:
"In de economie is een kartel veerboden. In de politiek is een coalitie de regelrechte greep op de macht."
De vraag die daarbij centraal stond:
Hoe democratisch is een systeem waarin burgers vooral vóór de verkiezingen invloed hebben, maar nadien nauwelijks nog rechtstreeks betrokken worden?
Democratie als voortdurende betrokkenheid
Het webinar stelde daar een ander democratisch uitgangspunt tegenover.
Niet de burger als klant van de overheid, maar de burger als mede-eigenaar van de samenleving.
Een uitspraak die sterk bleef hangen was:
"De burger is niet de klant van de overheid, maar de eigenaar van de staat."
Vanuit die visie werd gekeken naar vormen van directe democratie, zoals referenda en burgerinitiatieven.
Daarbij werd benadrukt dat directe democratie niet betekent dat burgers voortdurend overal over stemmen, maar wel dat burgers een corrigerende rol kunnen spelen wanneer belangrijke beslissingen onvoldoende draagvlak hebben.
Guido de Bruker verwoordde het zo:
"Referenda zijn de noodrem van het volk."
Wat kunnen we leren van andere landen?
Tijdens het webinar kwamen ook voorbeelden uit het buitenland aan bod, vooral Zwitserland.
Daar hebben burgers via referenda en volksinitiatieven veel meer directe invloed op besluitvorming.
Volgens de sprekers zorgt dit niet alleen voor meer betrokkenheid, maar ook voor meer politieke verantwoordelijkheid - zowel bij burgers als politici.
Wanneer burgers het laatste woord kunnen hebben, ontstaat er volgens hen automatisch meer nood aan dialoog, draagvlak en transparantie.
Ook het idee van wisselmeerderheden werd besproken, regeringen die per dossier steun moeten zoeken in plaats van te werken met dichtgetimmerde coalitieakkoorden.
Dat zu politieke besluitvorming inhoudelijker en opener kunnen maken.
Een volwassen democratie vraagt ook volwassen burgers
Een belangrijk inzicht uit het tweede deel van het webinar was dat democratie niet alleen een systeem is, maar ook een cultuur.
Meer directe inspraak vraagt burgers die:
-
informatie willen opzoeken;
-
verantwoordelijkheid willen opnemen;
-
bereid zijn om in dialoog te gaan;
-
verder kijken dan slogans of partijbelangen.
Daarom kwam ook het idee van democratische vorming aan bod.
Niet om mensen te vertellen wat ze moeten denken, maar om burgers opnieuw vertrouwd te maken met democratische vaardigheden en actieve betrokkenheid.
Zoals tijdens het webinar werd gezegd:
"Directe democratie is niet alleen een systeem, het is een opvoedingsproces voor de hele samenleving."
Een gesprek dat verdergaat....
Wat tijdens het webinar vooral opviel, was de betrokkenheid van de deelnemers.
Er werden kritische vragen gesteld over:
-
deskundigheid;
-
politieke verantwoordelijkheid;
-
machtsconcentratie;
-
de rol van partijen;
-
sociale vrede;
-
burgerzin;
-
en de haalbaarheid van directe democratie.
Maar ondanks verschillende standpunten bleef de sfeer open en constructief.
Dat is misschien wel één van de belangrijkste lessen van het webinar.
Democratie begint niet bij perfectie, maar bij mensen die bereid zijn om samen het gesprek aan te gaan over hoe we willen samenleven.
Meer Democratie blijft ruimte creëren voor zulke gesprekken, webinars en ontmoetingen.
Want echte democratie leeft niet alleen in instellingen of wetten, maar vooral tussen mensen.
Verder lezen en bekijken
Bekijk hier de volledige opname van het webinar.
Het volgende webinar wordt binnenkort aangekondigd.